انتخاب صفحه
شماره 4618 - چهارشنبه 23 خرداد 1397
شماره های پیشین:

نگاهی به وضعیت کودکان کار ایران در «روز جهانی مبارزه با کار کودک»

۱۳درصد کودکان‌کار روزانه بیش از ۸ ساعت درخیابان‌ کار می‌کنند

کودکان کار هم از مردم شهر جدا مانده و گسسته هستند و هم هر روز درست جلوی چشمانشان حضور دارند؛ کار می‌کنند تا گاهی کمک خرج خانواده باشند یا حتی هزینه اعتیاد والدینشان را پرداخت کنند؛ گاهی مورد آماج خشونت قرار می‌گیرند و گاهی هم در معرض نگاه‌های ترحم‌آمیز شهروندان شانه‌هایشان خم می‌شود.
به گزارش ایسنا، ۲۲ خرداد ماه یا ۱۲ ژوئن روز جهانی مبارزه با کار کودک است. روزی که تلاش می‌کند این نکته را بر اساس ماده ۳۲ پیمان جهانی حقوق کودک یادآور شود که کودکان باید در برابر هر کاری که رشد و سلامت‌شان را تهدید می‌کند حمایت شوند و دولت‌ها باید حداقل سن کار و شرایط کار کودکان را مشخص کنند.
رضا جعفری، رییس اورژانس اجتماعی و مدیر کل دفتر امور اسیب دیدگان اجتماعی سازمان بهزیستی کشور درگفت وگو با ایسنا، معتقد است که کودکان کار خیابان، کودکانی هستند که بدون حضور موثر سرپرست یا مراقب در خیابان به مشاغل رده پایین اشتغال دارند و انگیزه آنها کسب درآمد است.
به گفته او بررسی‌ها نشان می‌دهد اولین عاملی که باعث گرایش کودکان کار به خیابان می‌شود این است که آنها دچار فقر معیشتیی هستند و این کودکان به نوعی منبع کسب درآمد خانواده محسوب می‌شوند.
جعفری با بیان اینکه عمدتا دو گروه کودکان کار خیابان وجود دارند که شامل «کودکان خیابان» و «کودکان خیابانی» هستند، گفت: کودکان خیابانی کسانی هستند که خیابان را به عنوان محل کارشان انتخاب می‌کنند اما معمولا ارتباط‌شان با خانواده قطع نیست و حتی اگر به شکل مستمر و منظم به خانه رجوع نکنند اما با این حال معمولا پس از مدتی به خانه‌شان می‌روند اما کودکان خیابان، کودکانی هستند که محل کار و زندگی‌شان خیابان است. مدیر کل دفتر امور اسیب دیدگان اجتماعی سازمان بهزیستی کشور با بیان اینکه بررسی‌ها و پژوهش‌ها نشان می‌دهد که در استان تهران ۹۵.۴ درصد از کودکان بعد از کار در خیابان به خانه خودشان بر می‌گردند، تصریح کرد: این مساله نکته مثبتی است چرا که وقتی این کودکان به خانه بر می‌گردند یعنی هنوز ارتباط عاطفی‌شان با خانواده برقرار است و نظارتی هر چند نیم بند روی این کودکان وجود دارد. این مساله باعث کنترل نسبی و کاهش انحرافات و آسیب‌های اجتماعی در این گروه می شود.
 جعفری درباره خدماتی که از سوی بهزیستی به این افراد ارائه می شود، گفت: دو نوع خدمت از سوی سازمان بهزیستی به این کودکان ارائه می‌شود؛ اولین مورد مربوط به مراکز شبانه‌روزی است که محل نگهداری کودکان خیابانی است و تقریبا در همه استان‌های کشور این مرکز وجود دارد. مدت زمان نگهداری موقت این کودکان ۲۱ روز با مدت زمان تمدید ۴۵ روزه است که در این مراکز اقدامات مددکاری برای این کودکان انجام می‌شود. همچنین در صورت وجود مشکلاتی در خانواده مانند اعتیاد یا نیاز مالی تلاش می‌شود تا به رفع آنها زمینه بازگشت کودکان به خانواده فراهم ‌شود اما اگر به هر دلیلی امکان بازگشت این کودکان به خانواده وجود نداشت در مراکز اقامتی میان مدت و بلند مدت نگهداری می شوند. مدل دیگر ارائه خدمات به جامعه هدف،مراکز روزانه آموزشی حمایتی کودک و خانواده است این مراکز که به تازگی آغاز به کار کرده‌اند شامل ۴۷ مرکز در تعداد زیادی از استانهاست.
جعفری با بیان اینکه بر حسب مطالعه انجام شده بر روی نمونه ۵۰۰ نفر در استان تهران، نزدیک به ۳۰.۵ درصد از کودکان کار و خیابان دختر بوده و ۶۹.۵ درصد از آنها پسر هستند. گفت: این آمار نشان می‌دهد نسبت پسران به دختران دو برابر است. همچنین یکی از معضلات ما در تهران و در مواجهه با کودکان کار،‌ اتباع خارجی است. ۶۳.۷ درصد از این کودکان اتباع افغانه و حدود چهار درصد از آنها تبعه پاکستان هستند. تنها نزدیک به ۳۶ درصد از این کودکان ایرانی هستند که در مراکز پذیرش شده و خدمات دریافت می‌کنند.
رییس اورژانس اجتماعی اضافه کرد: همچین طبق آمارهای ما ۸۵ درصد از این کودکان برای اولین بار پذیرش شده‌اند و ۱۵ درصد از آنها برای بار دوم و سوم به مراکز تحویل می‌شوند. تلاش سازمان بهزیستی بعد از پذیرش این کودکان، توانمندسازی خانواده و بازگشت پایدار این گروه از کودکان است. انتظار این است که با حمایتهای انجام گرفته،شاهد کاهش حضور کودکان در خیابان باشیم.
جعفری حضور کودکان خیابانی را فی‌نفسه نوعی کودک‌آزاری دانست و به ایسنا گفت: چرا که آنها به جای آنکه زمان‌شان را در کنار خانواده صرف کنند، تفریح کنند و آموزش ببینند، زندگی‌شان را در خیابان می‌گذارند.
وی درباره ساعات حضور این کودکان در خیابان نیز گفت: نتایج بررسی‌های بهزیستی نشان می‌دهد  ۳۳.۸ درصد از این کودکان بین یک تا چهار ساعت در خیابان مشغول به کار هستند. ۵۲.۱ درصد از آنها بین چهار تا هشت ساعت و ۱۳ درصد از آنها بیش از هشت ساعت در خیابان به سر می‌برند و کار می‌کنند. درهمین راستا یکی از رویکردهای سازمان بهزیستی، کاهش آسیب برای این کودکان است؛ هر چقدر بتوانیم ساعات حضورشان در خیابان‌ها را کاهش دهیم به همان میزان با آسیب‌های اجتماعی کمتری مواجه می‌شوند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با بیان اینکه کودکان کار و خیابان عمدتا هم در خانواده و هم در خیابان مورد خشونت قرار می گیرند اظهار کرد: بررسی‌ها نشان می‌دهد حدود ۷۳ درصد از کودکان در خیابان سابقه خشونت دارند؛ این خشونت علیه آنها شامل ابعاد مختلف جسمی و غیرجسمی مثل تحقیر، تمسخر، برچسب‌زنی و ... است.
رییس اورژانس اجتماعی ادامه داد: اگرچه برخی از شهروندان نگاه حمایتی نسبت به این کودکان دارند اما این نگاه گاهی با نگاه ترحم‌آمیز ترکیب می‌شود، هر چند شاهد برخوردهای قهری با این کودکان هستیم. همچنین بررسی‌ها نشان می‌دهد حدود ۶۳ درصد از این کودکان دست‌فروشی می‌کنند، حدود ۷ درصد از آنها به شغل پادویی به ویژه منطقه بازار مشغول هستند. همچنین ۶ درصد از آنها به جمع‌آوری ضایعات و زباله‌گردی می پردازند. بدیهی است این گروه از کارها به دور از شان کودکان و آسیب‌زننده به رشد و شکل‌گیری هویت آنها هستند. جعفری افزود: همچنین پژوهش‌ها نشان می‌دهد ۲۳ درصد از این کودکان تحت پوشش نهادهای حمایتی قرار دارند. ۲۴ درصد از والدین این کودکان به لحاظ جسمانی دچار بیماری‌های مزمن هستند که یکی از دلایل آنکه کودکان مجبور هستند کمک هزینه خانواده‌شان شوند مساله بیماری جسمی والدین است. ۶۷ درصد از والدین این کودکان بی‌سواد هستند هر چه تحصیلات آنها پایین‌تر باشد به همان نسبت نمی‌توانند مشاغل خوب و آبرومند داشته باشند و درآمد آنها کاهش پیدا می‌کند.
به گفته وی؛ ۴۹.۵ درصد از کودکانی که اتباع خارجی هستند کارت اقامت معتبر ندارند و به صورت غیرمجاز در ایران مشغول به فعالیتند.  جعفری درباره برنامه سازمان بهزیستی برای ساماندهی این کودکان نیز به ایسنا گفت: با توجه به فعالیت سمن‌های این حوزه باید زنجیره حمایتی از این کودکان شکل بگیرد،هم چنین با توجه به آیین نامه ساماندهی کودکان خیابانی که وظایف سایر دستگاهها در آن مشخص شده انتظار براین است که به عنوان مثال دستگاه‌هایی مانند وزارت بهداشت و درمان، بحث خدمات درمانی و بهداشتی این کوکان را دنبال کند تا بتوانیم برای هر کدام از کودکان یک پرونده پزشکی تشکیل دهیم. همچنین از اداره اتباع خارجه و وزارت کشور این درخواست را داریم که به وضعیت این کودکان رسیدگی کنند و وضعیت کودکان غیرقانونی که تابعیت مشخصی ندارند را روشن کنند.
وی اضافه کرد: بسیاری از کودکان کار در کارگاه‌هایی مشغول به فعالیت هستند که در معرض دید ما نیستند و هرگز شناسایی نمی‌شوند. این کودکان در معرض آسیب‌های بیشتری قرار دارند. این وظیفه اداره کار است که با بررسی‌هایی که انجام می‌دهد این کوکان را شناسایی کند چرا که بر اساس ماده ۷۹ قانون کار ایران، کار کودکان زیر ۱۵ سال به طور کلی غیرقانونی است و کسی که این کودکان را به کار بگیرد مجرم محسوب می‌شود. بر اساس ماده ۳۲ پیمان‌نامه جهانی حقوق کودک نیز هر کاری که به سلامت جسمی و روانی کودک خللی وارد کند عمل ناروایی است و دولت وظیفه رسیدگی و حمایت از این کودکان را برعهده دارد. هادی شریعتی، حقوقدان و نائب ریس هیات مدیره انجمن حمایت از حقوق کودکان نیز در گفت وگو با ایسنا، با اشاره به اقدامات انجام شده برای کودکان کار و خیابان در یک‌سال گذشته اظهار کرد: آنچه که از خرداد ۹۶ تا خرداد ۹۷ بر کودکان کار گذشته نشان می‌دهد نه تنها مسئله کار کودک حل نشده، بلکه اقدامات و اظهار نظرهای صورت گرفته توسط مسوولان وضعیت را پیچیده‌تر کرده است. نایب رئیس هیات مدیره انجمن حمایت از حقوق کودکان ادامه داد: طرح سلب حضانت از والدین که توسط مسوولان بهزیستی مطرح شده، دستگیری بیش از ۳۰۰ کودک کار در طرح ضربتی شهریور ماه که با هماهنگی فرمانداری ،شهرداری و بهزیستی و در راستای حذف کودک کار از چهره شهر صورت گرفت، اقدام ناشیانه شهرداری بروجرد در انتشار عکس‌های کودکان کار دستگیر شده و ... نشان می‌دهد اغلب اقدامات صورت گرفته یک عقب گرد کامل بوده است.
به گفته وی در این بین وضعیت کودکان کار مهاجر افغانستانی به مراتب ناگوارتر گزارش می‌شود چرا که طبق آمار کمیسیون حقوق بشر افغانستان قاچاق کودکان افغانستانی برای کار به ایران ۱۰درصد افزایش یافته و براساس همین آمار روزانه بیست کودک کار به اجبار یا داوطلبانه برای بازگشت به کشورشان در مرزها رها می‌شوند. این در حالیست که بعد از گذشت بیش از ۲۰ از سال از پیوستن ایران به کنواسیون حقوق کودک، نسل جدیدی از کودکان کار در حال بروزند که از آن جمله می‌توان به کودکان تن‌فروش و یا کودکان کوله‌بر و ... اشاره کرد. شریعتی با اشاره به قوانین بین‌المللی در حوزه کار کودک نیز گفت: با اینکه به موضوع کار کودک در مقاوله نامه و کنوانسیون‌های بین‌المللی و همچنین قوانین داخلی پرداخته شده است و با وجود اینکه در قانون کار داخلی این کاستی در به روز بودن و چند گام عقب بودن از آسیب کاملا مشهود است، اما همچنان عدم پایبندی به کنوانسیون‌ها و عدم اجرای صحیح قوانین داخلی بزرگترین ضعف در این حوزه است. به عنوان مثال در سال ۱۳۸۰ مقاوله نامه محوِ فوری بدترین اشکالِ کار کودک، در ۱۶ ماده به همراه توصیه‌نامه مکمل آن به تصویب مجلس شورای اسلامی و تأیید شورای نگهبان رسید. همچنین با توجه به بند «ت» ماده «۳»، آیین‌نامه اجرایی این مقاوله نامه در سال ۱۳۸۳ به تصویب هیأت‌دولت وقت رسید که براساس آن لیستی از مشاغل سخت کودکان اعلام شد. وی در ادامه افزود: براساس این آیین‌نامه افرادی که کودکان را در ۳۶ شغل عنوان شده به کار گرفته باشند مشمول ماده «۱۷۲» قانون کار و همچنین محکوم به تعلیق پروانه از سه ماه تا یک سال خواهند شد. بخشی از این مشاغل عبارتند از کار در گنداب‌ها، جمع‌آوری، حمل و دفن زباله، کار در محیط‌های با سروصدا بالا، کارهای ساختمانی، کار در قالی‌بافی، نمدبافی، ریسندگی و بافندگی، دامداری، کار در کوره‌های آجرپزی، برش فلزات و سنگ‌های قیمتی و... بودند.

لطفا نظر خود را درباره این مطلب بیان نمایید

draggablePen