انتخاب صفحه
شماره 4757 - چهارشنبه 14 آذر 1397
شماره های پیشین:

پیشنهاد

جواد لگزیان

زبان زنان

محمد نجاري در كتاب «زبان زنان» با بررسي نمايشنامه‌هاي دو تن از نمايشنامه‌نويسان زن معاصر، چيستا يثربي و نغمه ثميني و با تأكيد بر ماهيت زبان زنان در آثارشان، اين زبان را بازتاب‌دهنده واقعيت‌هاي اجتماعي مي‌داند. به نظر نجاري زنان با شيوه‌اي كه مرهون نگاه و سنت‌هاي ادبي زنانه است و زباني كه از تسلط و سلطه مرد و مردانه بودن تهي شده و ويژگي روحي و شخصيتي زن در آن جاري است، بسياري از تابوهاي جامعه و سنت‌هاي غلط را در نوشتارهاي خود زير سؤال مي‌برند و به غني شدن تفكر و بالا رفتن سطح فرهنگ جامعه كمك مي‌كنند. به‌عنوان ويژگي اين زبان بازسازي واژگان مردانه نكته‌اي است كه نجاري در اولين گام به آن اشاره مي‌كند: سخن گفتن به زبان مردانه براي زني كه وجودش سراپا لطافت است، هرچندكاري بسيار دشوار است؛ اما روح رؤياپرداز زن به او ياري رسانده كه همواره واژگان مردانه را تكرار كند، به جنگ با آنها بپردازد و در همان حال آنها را در ذهن و نوشتار خود بازسازي كند و به موجودي قصه‌گو تبديل كند. اين از بارزترين ويژگي‌هاي زن است كه در اثر هنري‌ كه خلق مي‌كند، خود را نشان مي‌دهد و زبان نوشتار را زنانه مي‌كند. بيشتر نمايشنامه‌هاي يثربي از چُنين ويژگي برخوردارند. در آثار او، مخاطب اغلب با قصه‌گويي و نقل حكايت در دل داستان اصلي روبه‌رو مي‌شود. در «نقل زنان سنگي»، هر دو شخصيت نمايشنامه، قصه زندگي خود را تعريف مي‌كنند: «زن 2:... من دختري بودم، همچون دختران شما، زماني كه دختركي بوديد...» (يثربي، 1382: 8). «زن 1: قصه تو، قصه اشك و اندوه است. قصه‌اي كه چشمه را هم به سنگ بدل مي‌كند. اما تو هنوز، قصه من را نشنيده‌اي نقال... پس اينك به هوش باشيد و به گوش باشيد اي مَرُدم، براي شنيدن قصه نقال ديگر...» (يثربي، 1382: 15). نغمه ثميني از اين ويژگي به‌طور غيرمستقيم بهره برده است. در نمايشنامه‌هاي او، هيچ‌كس حكايتي نقل نمي‌كند؛ اما در «شكلك»، داستاني در دل داستان ديگر تعريف مي‌شود، براي مثال: قصه حسن شكلك و عاليه كه در بين قصه شريف و نرگس بيان مي‌شود (ثميني، 1385).
از نگاه نجاري تجربه زيستي هر زن، نگاه زنانه او را تشكيل مي‌دهد. سپس، اين نگاه به‌صورت نوشتار زنانه درمي‌آيد. راوي زن مي‌داند كه زن از حوادث و اتفاق‌هاي خشن مي‌گريزد و علاقه‌اي به باز شدن اين‌گونه مسائل ندارد. پس او بر آن است زبان اثرش را با تهي كردن از تلخي و زشتي حوادث، زنانه كند. زن حتي به‌ندرت قدرت توصيف اتفاق‌هاي خشن و آزاردهنده را دارد: يثربي، نويسنده «زنان مهتابي، مرد آفتابي»، اتفاق خشن «مردن در زير سم اسب» را بدون توصيف جزئيات بيان كرده است و به‌سرعت از آن گذشته است يا زماني كه ثميني نويسنده «بدون خداحافظي»، آتش گرفتن طاهر را مي‌نويسد، به‌سرعت از آن مي‌گذرد و جزئيات را شرح نمي‌دهد.
در جمع‌بندي نهايي كتاب مي‌خوانيم: بيشتر ويژگي‌هايي كه زبان يك اثر را زنانه مي‌كند در نوشته‌هاي اين دو هنرمند ديده مي‌شود؛ به‌طوري‌كه مي‌توان اين دو بانوي نويسنده را ازجمله پيشگامان زنانه‌نويسي در هنر نمايشنامه‌نويسي اين سرزمين، با همه ويژگي‌هاي مثبت آن دانست. نكته قابل‌توجه در آثار اين دو نويسنده، استقلال شخصيت زن از جنس مرد است. زنان در نمايشنامه‌هاي آنها، توانايي هر فعاليت اجتماعي و هنري را دارند. آنها با تابوهاي جامعه مي‌جنگند و به موقعيت‌هاي شرطي‌شده اجتماع نفوذ مي‌كنند. زن در نمايشنامه‌هاي آنها فرصت روايت دارد، روايت خود و روايت جامعه مردسالاري كه در آن زندگي مي‌كند. در اغلب آثار اين دو نويسنده اثري از شعار و غوغاگري نيست و آنها تلاش نمي‌كنند تا دنياي مردسالار را به نقد بكشند، بلكه سعي مي‌كنند تا جهان و انديشه و ديدگاه زن را مطرح كنند. ثميني و يثربي، با فرار از سانتيمانتاليسم افراطي و شكستن شيوه‌هاي معمول تفكر و روايت، تلاش مي‌كنند از كلي‌گويي پرهيز كنند. ازاين‌رو به كشف و شهودي جديد در طرح موقعيت‌هاي انساني مي‌رسند و به‌نوعي شالوده‌شكني در بازگويي واقعيات اجتماعي روي مي‌آورند. آنها ساختارهاي كليشه‌اي كهن را زير سؤال مي‌برند، ويران مي‌كنند و بر ويرانه‌هاي آن با تفكر و انديشه و نگاهي زنانه، ساختاري نو بنا مي‌سازند و هرگاه كه وارد فضاي اساطيري و حَماسي و تاريخي شده‌اند، با ذهن خلاق و زنانه خود، قصه‌اي نو، با برداشتي تازه ارائه كرده‌اند. اين دو بانوي تواناي عرصه هنر و ادبيات اين سرزمين، با به‌كارگيري زبان زنانه توانسته‌اند از موانع و محدوديت‌هاي اجتماع مردمحور عبور كنند و درك متفاوتي از هستي را وارد آثارشان كنند. «زبان زنان: بررسي زبان زنانه در نمايشنامه‌هاي نغمه ثميني و چيستا يثربي» كتابي از محمد نجاري با همكاري ويدا بابالو را انتشارات اختران در 216 صفحه رهسپار بازار كتاب كرده است.
 

لطفا نظر خود را درباره این مطلب بیان نمایید

draggablePen