انتخاب صفحه
شماره 4813 - سه شنبه 23 بهمن 1397
شماره های پیشین:

آغازگر سبکی نوین در آموزش زبان‌های باستان درگذشت

محسن ابوالقاسمی، استاد  زبان های باستانی  ایران و مدیرگروه  پیشین  رشته‌ فرهنگ و زبان های باستانی  دانشگاه  تهران، در ۸۲ سالگی درگذشت.
به گزارش  «مردم‌سالاری آنلاین»، ابوالقاسمی در نزدیک به چهل سال آموزگاری دانشجویانی بسیار پرورد و کتاب ها و نوشته‌هایی ارزنده از خویش به یادگار گذاشت. او آغازگر  شیوه‌های نوین  آموزش در رشته‌ زبان های باستان بود و تأثیری ماندگار در روند  آموزش  زبان های باستانی و همچنین دستور  زبان  پارسی در ایران داشت.
محسن ابوالقاسمی در سال  ۱۳۱۵ زاده شد. دبستان را در ملایر گذراند. سال  ۱۳۲۸ به همراه  خانواده‌اش از ملایر به تهران آمد. دبیرستان را در تهران گذراند و در خرداد  ۱۳۳۴ از دارالفنون دانش‌آموخته شد و همان سال هم به دانشکده‌ ادبیات  دانشگاه  تهران راه یافت. ابوالقاسمی، درباره‌ی روزگار  پرآشوب  دبیرستانش که هم‌زمان با دولت  محمد مصدق بود، در گفت‌وگویی با محمدتقی راشدمحصل چنین گفته است: «سال  ششم را در دارالفنون رشته‌ ادبی خواندم. در این دوره وضع  باثباتی نبود؛ دوره‌ دکتر مصدق بود و به قول  توده‌ای ها «دوره‌ پتویی» (چراکه مصدق بیشتر از زیر  پتو کشور را پیش می‌راند). در مدارس هم بعضی معلم ها توده‌ای بودند و بعضی ضد  آن. دانش‌آموزانی که ضد  معلم  توده‌ای بودند، شورش می‌کردند و سر  کلاس  آن معلم نمی‌رفتند و همه‌اش اعتصاب بود.»
در دانشگاه  تهران از آموزش های استادانی نامدار همچون ابراهیم پورداود (زبانهای اوستایی و پارسی  باستان)، صادق کیا (زبان  پهلوی)، پرویز ناتل خانلری (تاریخ  زبان  پارسی)، محمد معین (تحقیق در متون  پارسی)، حسین خطیبی (دستور و سبک‌شناسی)، ذبیح‌الله صفا (تاریخ  ادبیات)، محمد مقدم (زبانشناسی  همگانی)، لطفعلی صورتگر (نقد  ادبی و سخن‌سنجی)، بدیع‌الزمان فروزانفر، عبدالعظیم قریب (تحقیق در متون)، جلال همایی (معانی و بیان)، ایندوشیکهر (زبان  سنسکریت)، مدرس رضوی و عبدالحمید بدیع‌الزمانی (زبان  عربی) بهره گرفت و در سال  ۱۳۳۷ کارشناسی  خویش را در رشته‌ زبان و ادبیات  پارسی دریافت کرد.
در سال  ۱۳۴۰، ابوالقاسمی با بورس  وزارت  فرهنگ به انگلستان، مدرسه‌ مطالعات  شرقی  لندن (SOAS)، فرستاد شد و در آنجا نزد  استادانی نامور همچون دیوید مکنزی (پارسی  باستان و پهلوی)، مری بویس (پهلوی  مانوی و اوستا) و دیوید بیوار (تاریخ) دانش‌آموخته شد و در سال  ۱۳۴۴ به ایران بازگشت. در ایران دوره‌ دکتری رشته‌ی زبان های باستانی تازه راه‌اندازی شده بود و ابوالقاسمی، پس از بازگشت از انگلستان، در سال  ۱۳۴۵، با دفاع از پایان‌نامه‌ای درباره‌ زبان  آسی (یکی از زبان های ایرانی  قفقاز، میان  روسیه و گرجستان) از نخستین دانش‌آموختگان  این رشته در ایران شد.
ابوالقاسمی از سال  ۱۳۴۴ در دانشگاه  تهران به آموزش  زبان های اوستایی و پهلوی  مانوی، برپایه‌ یشت ها، وندیداد، سنگ‌نوشته‌های پهلوی و نوشته‌های مانوی، به دانشجویان پرداخت و در این میان در بنیاد  فرهنگ  ایران نیز سرگرم  کارهای پژوهشی شد.
پس از سال  ۱۳۶۵ نیز مدیرگروه  رشته‌ فرهنگ ها و زبان های باستانی شد تا سال  ۱۳۸۲ که بازنشسته گردید.
در نقش  ابوالقاسمی در دانشگاه های ایران همین بس که آموزش  زبان های باستانی  ایران (زبانهای اوستایی، پارسی  باستان و پهلوی)، به سبکی که اکنون در دانشگاه های ایران آموزش داده می‌شود، با وی آغاز گردید که همچنان نیز دنبال می‌شود.
تقی پورنامداریان، استاد  زبان و ادب  پارسی، دو سال پیش، در آیین  بزرگداشت  استاد ابوالقاسمی، درباره‌ وی چنین گفته است: «استاد ابوالقاسمی به شدت از نمایش و خودنمایی بیزار بود. با همه فضلی که داشت به کتاب نوشتن چندان علاقه‌ای نداشت. آثار  او که نوشتنش با نوعی خواهش و تحمیل همراه بوده است اگرچه از عمق  دانش و تخصص  او حکایت دارد، نسبت به میزان  فضل و دانش  او نمونه‌ای اندک از بسیار است. گویی که تألیف و تصنیف هم برای او نمایش بود که از آن پرهیز می‌کرد. فکر نمی‌کنم او تا به حال نزد کسی درددل کرده باشد و از شادی و غمهایش سخن گفته باشد. هر چه بود در چهره‌اش پیدا می‌شد. آزاده‌ای بود که به جای سلوک با عقل  منفعت‌اندیش، به اقتضای عواطفش زندگی می‌کرد. لطف و قهرش در حرکات و سکناتش و در حرف هایش با صمیمیت  تمام و بدون  پرده‌پوشی و تظاهر، حال روحی‌اش را افشا می‌کرد. فقط در جمع  دانشجویان بود که تعریفهایش گل می‌کرد و با صدای بلند می‌خندید.»
از کتاب های زنده‌یاد ابوالقاسمی که هم‌اکنون در دانشگاه های ایران آموزش داده می‌شود می‌توان از «دستور  تاریخی  زبان  فارسی»، و گزیده‌ آن که «تاریخ  زبان  فارسی» نام دارد، و «راهنمای زبانهای باستانی  ایران» (دو جلد) نام برد. از دیگر کتاب های وی می‌توان به «زبان  فارسی و سرگذشت  آن»، «پنج گفتار در دستور  تاریخی  زبان  فارسی»، «قاموس: دفتر نخست (آ - آپونیس)»، «واژگان  زبان  فارسی  دری»، «ریشه‌شناسی»، «ماده‌های فعل های فارسی  دری»، «مانی به روایت  ابن ندیم»، «دین ها و کیش های ایرانی در دوران  باستان به روایت  شهرستانی»، «یسن  ۵۳: وهیشتوایش‌گات: اندرز  زردشت» و «شعر در ایران  پیش از اسلام» اشاره کرد.
گفتنی است که آیین  خاکسپاری  استاد ابوالقاسمی، یکشنبه، ۲۱ بهمن‌ماه، ساعت  ۹، از برابر  دانشکده‌ ادبیات و علوم  انسانی  دانشگاه  تهران به سوی  قطعه‌ نام‌آوران  بهشت ‌زهرا انجام شد.
 

لطفا نظر خود را درباره این مطلب بیان نمایید

draggablePen