انتخاب صفحه
شماره 5091 - چهارشنبه 23 بهمن 1398
شماره های پیشین:

تاثیر ساختار و نهادهای متعدد در امر انتخابات بر وقوع جرایم و تخلفات انتخاباتی - رضا جلالی

قسمت بیست و نهم

انتخابات نیازمند ساختار و نظامی است که در قالب قوانین در یک نظام سیاسی نمایان میشود. چه در کشورهاي داراي نظام دستورگرا با قانون اساسی مدون چون ایران و فرانسه، هندوستان، پاکستان، آمریکا و... و چه در کشورهایی که داراي نظام عرفی هستند چون انگلستان که پیکربندي نظام انتخابات در قوانین اساسی و عرفهاي مستحکم سیاسی تعیین گشته است. ولی فرآیند اجرایی شدن انتخابات معمولاً از طریق وضع قوانین عادي پیش بینی گشته است. در ایران نیز با تصریح انواع انتخابات در قانون اساسی چگونگی اجراي آن به قوانین عادي احاله شده است. نظارت بر برگزاري انتخابات وهمچنین اجراي آن از مراحل ابتدایی تا پایانی آن مرجع و ارگان‌هاي مختلفی را در ساختار حقوق اساسی کشور پدید آورده است و اصل نظارت برانتخابات نیز در همه نظام‌هاي مردم سالار پذیرفته شده است. اما انتخابات در صورتی آزاد و سالم خواهد بود که مجریان و به ویژه ناظران حقوق شهروندان را رعایت و در چارچوب قانون عمل کنند، اجراي انتخابات از مهم ترین موضوعات حول محور انتخابات است. زمانی ما می‌توانیم شاهد برگزاري یک انتخابات صحیح و قانونی باشیم که فرآیند اجرایی آن به صورت درست و بر مبناي عدالت صورت پذیرفته باشد و در قسمت اجراي انتخابات است که سازو کار اجرایی انتخابات هم کلید می‌خورد. لذا باید گفت که قواعد و چارچوب قوانین اجرایی انتخابات باید به گونه‌اي باشد که نتیجه اش برگزاري انتخابات سالم، بی مسئله و عادلانه باشد. و با عنایت بر آنکه انتخابات به نحوي میدان رقابت جهت کسب قدرت است، همیشه عواملی وجود دارد که سلامت آن را تهدید می‌کند انتخابات سالم و منصفانه دو رکن اساسی دارد: 1- قانون عادلانه، 2- اجراي منصفانه که درانتخابات ایران شاهد وجود دستگاه‌ها و نهادهای متعدد و مختلف در هر دو حوزه می‌باشیم. یک علت وجود دستگاه‌های متعدد، وجود قوانین و مقررات مختلفی می‌باشد که وظایف را بر عهده دستگاه‌ها قرار می‌دهد.
در کنار قانون جامع و عادلانه، اجراء و مدیریت انتخابات نیز بسیار مهم است. درخصوص اینکه چه تشکیلاتی باید امر اجراي انتخابات را عهده دار شود، الگوهاي متفاوت در کشورها مختلف وجود دارد. مهمترین و اساسی ترین مسأله در مدیریت و اجراي انتخابات، اعتماد است. اعتماد مردم (هیأت رأي دهنده)، اعتماد داوطلبان و احزاب و اعتماد نظام سیاسی نسبت به مدیریت و اجراي انتخابات. در برخی کشورها که دموکراسی نهادینه شده است، مدیریت انتخابات به عهده مأموران حکومت ملی و محلی نهاده شده است و اختلافات توسط محاکم عادي، به شیوه اي بیطرفانه و منصفانه حل و فصل میشود. در برخی کشورها به لحاظ شرایط سیاسی، اجتماعی، قومی و مذهبی، جمعیت کشور از یک سو و بی اعتمادي مردم، احزاب و داوطلبان نسبت به اجراي انتخابات توسط دولت، از سوي دیگر، به نهادهاي موقت و یا دائم بودن وابستگی به احزاب و دولت روي آورده اند. آنچه در اجراي انتخابات اهمیت فراوان دارد، جلب اعتماد عمومی است. بنابراین مدیریت انتخابات باید داراي دو ویژگی اساسی باشد. یکی ساختاري و دیگري رفتاري. ساختار معطوف به ترکیب مدیریت انتخابات است؛ به گونه اي که ترکیب آن جامع و مورد قبول اکثریت جامعه باشد. رفتار معطوف به این نکته است که فعالیت مدیریت انتخابات در اجراي قانون و فرآیند انتخابات، جانبدارانه نباشد و شائبه خروج از مشی بیطرفی را در جامعه دامن نزند. 
برگزاري انتخابات اصیل و دموکراتیک، بسته به این است که مراحل مختلف انتخابات براساس قوانین و مقررات مرتبط با انتخابات برگزار گردد؛ به منظور تحقق این امر، اختیارات و تکالیفی که به موجب قانون به نهاد مدیریت اجرایی انتخابات واگذار میشود، باید تحت نظارت قرار گیرد؛ به این دلیل که ممکن است مجري انتخابات در مسیري خلاف واقع و در جهت منافع و گرایش خاص سیاسی در کشور حرکت نماید. بی شک در چنین وضعیتی دیگر نمیتوان منتظر اعمال حقوق سیاسی و انتخاباتی شهروندان و کاندیداها بود. درواقع، مجري انتخابات در خدمت منافع طبقاتی گروهی خاص قرار میگیرد و یا حتی ممکن است مجري انتخابات در اجراي وظایف محوله کوتاهی و قصور داشته باشد. این مسئله در زمان وجود نهادهای متعدد در امر انتخابات نیز مشاهده می‌گردد. متاسفانه در کشور ما از زمان اعلام برگزاری انتخابات تا روز رای گیری و حتی بعد از آن، نهادهای متعدد و مختلف در گیر مسئله هستند. این درگیری میتواند از اعلام مواضع همچون نهاد روحانیت را در برگیرد تا ورود غیرضرور همچون برخی بخش‌های نهادهای نظامی
مهمترین و اساسی ترین بخش فرآیند انتخابات، اداره و مدیریت کارآمد و مؤثر انتخابات می‌باشد. بی شک، صرف مقرّر داشتن و ترسیم اصول و مبانی نظري انتخابات و وضع قوانین و مقررات مربوطه، تضمین کننده حقوق و آزادي‌هاي سیاسی شهروندان براي مشارکت فعال در اداره امور کشور و برگزاري انتخابات اصیل، آزاد و منصفانه نمیباشد؛ بلکه ایجاد ساختارها و تأسیسات کارآمد نظیر مدیریت انتخابات در تضمین حقوق و آزاديهاي سیاسی و انتخاباتی شهروندان و درنهایت ثبات سیاسی و مشروعیت دولت تأثیرگذار می‌باشد البته این مسئله شرط لازم است اما شرط کافی نیست. شرط کافی زمانی است که نهادها و دستگاه‌های غیروظیفه مند در انتخابات دخالت نداشته باشند.
 

لطفا نظر خود را درباره این مطلب بیان نمایید

draggablePen