انتخاب صفحه
شماره 5186 - دوشنبه 9 تیر 1399
شماره های پیشین:

سرمقاله

آیا دور زدن تنگه هرمز با یک خط لوله مهم است؟

حمیدرضا شکوهی

درباره خط لوله انتقال نفت گوره-جاسک و پایانه صادراتی در منطقه مکران که روز پنجشنبه عملیات احداث آن به طور رسمی آغاز شد، این چند روز زیاد خوانده و شنیده‌ایم. اما آنچه در اطلاع‌رسانی درباره این خط لوله و تحلیل‌هایی که درباره آن نوشته شده بود بیشتر به چشم می‌آمد، رویکرد سیاسی به موضوع بود؛ این که احداث این خط لوله موجب دور زدن تنگه هرمز می‌شود و ایران در شرایط خاص، لازم نیست نفت صادراتی خود را لزوما از تنگه هرمز عبور دهد، نکته درستی هم هست. اما به نظر من این شاید آخرین فایده احداث خط لوله گوره – جاسک باشد. چراکه اولا بسته شدن تنگه هرمز یک فرضیه است که چهل سال درباره آن سخن گفته شده و هیچگاه رخ نداده. ثانیا یادمان نرود همیشه می‌گفتیم که امنیت تنگه هرمز با ماست. به همین دلیل اعتقاد دارم تاکید روی این جنبه از موضوع، ما را از اهمیت اقتصادی آن غافل می‌کند. خط لوله گوره – جاسک، یک پروژه اقتصادی استراتژیک است که اتفاقا به خاطر دور زدن تنگه هرمز هم مهم است اما این پروژه فوایدی به مراتب بیش از تکیه کردن بر روی فرضیه‌های سیاسی و امنیتی دور زدن تنگه هرمز دارد. دو فایده اقتصادی مهم این پروژه را مرور می‌کنیم.
مهمترین تاثیر اقتصادی خط لوله گوره – جاسک و پایانه صادراتی آن، تنوع‌بخشی به پایانه‌های صادراتی نفت و فرآورده‌های نفتی ایران است. دور زدن تنگه هرمز با این خط لوله، بیش از آنکه از لحاظ سیاسی و امنیتی مهم باشد، از منظر اقتصادی مهم است که موجب می‌شود ایران به امکانی برای صادرات نفت مجهز شود که کشورهای نفتخیز اطراف ایران، از جمله عراق و کویت و امارات و حتی قطر(بیشتر در مورد گاز) از آن بی‌بهره هستند و آن امکان صادرات نفت خاورمیانه از بندرگاهی نزدیک اقیانوس هند است. این یعنی ایجاد امنیت اقتصادی بیشتر برای خریداران نفت ایران که هم، مدت زمان انتقال نفت به نفتکش‌ها و به تبع آن خریداران نفت ایران را کاهش می‌دهد و هم امتیازی از لحاظ کاهش هزینه انتقال نفت با نفتکش به خریداران نفت ایران می‌‌دهد که سایر کشورهای حاشیه خلیج فارس از آن بی‌بهره هستند. چراکه ایران تنها کشوری است که هم در خلیج فارس و هم در دریای عمان، ساحل دارد و این یعنی برای نخستین بار از این مزیت مهم اقتصادی و استراتژیک می‌خواهیم استفاده کنیم. 
درست است که اکنون به لحاظ تحریم، صادرات نفت ایران به حداقل رسیده اما اوضاع به همین شکل نخواهد ماند. هرچند با کاهش تقاضای جهانی نفت و افزایش عرضه، کار کمی مشکل شده، اما ایران باز هم روزی قدرتمندانه به بازارهای جهانی نفت باز می‌گردد و آنگاه از مزیتی برای صادرات نفت برخوردار خواهد بود که کشورهای دیگر منطقه، از آن برخوردار نیستند. فراموش نکنیم که مکران قرار است یک هاب بزرگ انرژی باشد و این یعنی خط لوله گوره – جاسک و پایانه صادراتی جاسک، مبتنی بر نگرشی درازمدت شکل می‌گیرد که آیندگان قدرش را بیشتر می‌دانند.
دومین تاثیر اقتصادی خط لوله گوره – جاسک، در ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی در شرکت‌های فعال در این پروژه است. سهم خدمات و تجهیزات ایرانی در طرح انتقال نفت گوره به جاسک ۹۵ درصد است و آنگونه که وزیر نفت در روز پنجشنبه اعلام کرد شرکت‌های داخلی تولید فولاد و لوله‌سازی در اجرای این پروژه نقش مهمی دارند. این یعنی ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی در دوران سخت رکود که بسیاری از شرکت‌های داخلی را زمینگیر کرده است. تکمیل خط لوله گوره - جاسک نیازمند ۸۵۰ میلیون دلار سرمایه‌گذاری است که هر یک درصد از تزریق این سرمایه، آنقدر مبلغ بزرگی است که می‌تواند نقش مهمی در تداوم رونق در مشاغل وابسته به این پروژه‌ها باشد. البته در شرایط عادی، کشور ما آنقدر پتانسیل دارد که باید تبدیل به کارگاهی عظیم از فعالیت‌های اقتصادی شود اما در همین دوران رکود و تحریم، چنین پروژه‌هایی هم غنیمت است. 
خلاصه اینکه دور زدن تنگه هرمز با این خط لوله مهم است اما بیشتر، از منظر اقتصادی و نه امنیتی و سیاسی! درباره نقش نفت در رونق تولید داخل، کمتر گفته و نوشته شده که پرداختن به آن می‌تواند نشان دهد مجموعه‌ای که بیش از هر مجموعه دیگری در دولت، برای بهره‌گیری از توان داخلی تلاش کرده، اتفاقا بیش از هر مجموعه دیگری به چشم دوختن به خارجی‌ها متهم شده که همین پروژه، مصداقی برای باطل کردن این فرضیه است.

لطفا نظر خود را درباره این مطلب بیان نمایید

draggablePen