انتخاب صفحه
شماره 5187 - سه شنبه 10 تیر 1399
شماره های پیشین:

به فرخندگی دهم تیرماه، جشن تیرگان تیرگان روز پاسداری از مرزهای ایران  و روز گرامیداشت دبیران

روایت خواندنی ابوریحان بیرونی از جشن تیرگان

در گاهشماری کهن ایرانی، روز سیزدهم هر ماه «تیر» نام دارد و از آن جا که هر گاه نام روز با نام ماه برابر شود آن روز را جشن می‌گیرند و شادمانی می‌کنند، از همین رو، سیزدهم تیر به گاهشماری کهن، دهم تیر به گاهشماری کنونی، «جشن تیرگان» است که ایرانیان در این روز جشنی باشکوه برپا می‌کردند.
به گزارش «مردم‌سالاری آنلاین»، این جشن از آن فرشته «تیر» یا «تیشتر» است که به باریدن باران یاری می‌رساند. افزون بر این، حماسه آرش کمانگیر در این روز رقم خورده است، روزی که می‌توان آن را روز پاسداری از مرزهای ایران‌زمین در برابر دشمنان دانست و نیز این روز روز گرامیداشت دبیران و نیز بزرگداشت دهقانان در ایران باستان
 بوده است. ابوریحان بیرونی در کتاب «آثار باقیه از مردمان گذشته»، در بخش «گفتار درباره ماههای ایرانی»، بندهای ۲۹ تا ۳۲، درباره جشن تیرگان چنین گفته است: «روز سیزدهم آن، همانا روز «تیر»، جشن است، که باز از برایِ سازواریِ دو نام «تیرگان» نامیده شود؛ و آن را دو سبب باشد: یکی آن که آورده‌اند افراسیاب چون بر «ایرانشهر» چیرگی یافت، و منوچهر را در «تبرستان» در بندان کرد، از وی درخواستِ کاری نمود که بدان چیزی به وی ارزانی دارد، بر این پایه که به اندازه یک تیرِ پرتاب در همچندش از ایرانشهر بدو بازگردد. پس فرشته‌ای از فرشتگان نزدش بیامد به نام «اسفندارمذ»، و فرمان داد که کمانی برگیرد و تیری بدان اندازه که نمودگار تیراندازش باشد؛ چنان که در کتاب «اوستا» بیان گردیده: «آرش» فراخوانده شد که مردی بزرگوار و دیندار و فرزانه بود. منوچهر فرمان داد آن کمان برگیرد و تیر را بیفکند. پس او برخاست و برهنه شد و گفت: ای پادشاه! ای مردم! تن مرا ببینید، من از هر زخم و ریش و بیماری برکنارم؛ اما یقین دارم که چون با این کمان تیر بیفکنم، تنم پاره پاره شود، جانم از تن برود؛ همانا این جان را فدای شما خواهم کرد. آن گاه به تک پیش رفت، کمان را – با همه نیرویی که خدا بدو داده بود – کشید، و بدان تیر انداخت، و خود پاره پاره شد. خدا باد را فرمان داد تا آن پیکان از کوهستان «رویان» فراگذرد، که هم بدان تا دورترین جایی از خراسان، میان «فَرغانه» و «تخارستان» بر تنه درخت گردوی بزرگی فرود آمد – درختی چندان بزرگ که مانندش در جهان نبوده است. گویند از جایگاه تیراندازی تا جای فرودشِ پیکان هزار فرسنگ است؛ پس بر آن تیرافکنی صلح و سازش نمودند، که در همین روز (تیرگان) بوده، و مردم آن را جشن گرفته‌اند. 
... گفته‌اند که روز تیرافکنی همین روز، یعنی «روز تیر» و آن «تیرگان کوچک» است؛ و روز چهاردهم، یعنی «گوش روز»، همانا «تیرگان بزرگ» است که در آن خبر برخورد تیر آرش بدان جا رسید. اما سبب دوم همان «دَهیوپَدیه» است که معنای آن کشورداری، گیتی‌بانی و پاسداری و فرمانروایی در آن است، و دهقانگری که معانی آن زمینداری، آبادانی گیتی و کشاورزی و بخش کردن آن است، این دو همزاد یکدیگرند تا گیتی را آباد کنند و پایمندی‌اش را همارگی بخشند و تباهی‌اش را بهسازی نمایند و «دبیری» (= کتابت) پی آیند و همبَر آن دو است. ... نام این روز «تیر» همنام با ستاره «تیر» (= عطارد) اخترِ «دبیران» (= کاتبان) است. ... پس این روز برای شکوه‌نمایی و بزرگداشت دبیران جشنی شد که در آن به مردم گیتی سپارش شده تا به جامه دبیران (= نویسندگان) و دهگانان (= زمینداران) درآیند. پس شاهان و دهقانان و موبدان و جز ایشان، هم چنان تا روزگار گشتاسپ، از بهر بزرگداشت پیشه دبیری و مِهین‌داشت دهگانگری در تیرگان جامه دبیران به بر می‌کردند» (گردانش پرویز سپیتمان، رویه‌های ۲۸۸ تا ۲۹۰).
رخداد تاریخی دیگری که در این روز رخ داده در زمان ساسانیان و پادشاهی فیروز بوده که هفت سال در ایران باران نبارید و خشکسالی بیداد می‌کرد. در چنین روزی مردم روی به بیابان آوردند و با نیایش خود از پرورگار آرزوی باریدن باران کردند و پس از آن بارش باران آغاز شد و به شادی در چنین روزی ایرانیان به یکدیگر آب می‌پاشند. آیین برگزاری این جشن چنین است ک چند روز پیش از جشن تیرگان همه خانه را پاکیزه می‌کنند و بامداد روز جشن همه آب‌تنی کرده جامه نو می‌پوشند. آن چه ویژه این جشن است تار نازکی از ابریشم هفت رنگ و سیمی نازک است که به هم می‌بافند که به نام «تیر و باد» است که شاید نشانه رنگهای رنگین کمان در آسمان و نمادی از کمان آرش باشد.
جشن تیرگان بر همه ایرانیان شاد باد!
 

لطفا نظر خود را درباره این مطلب بیان نمایید

draggablePen